หนทางแห่งศาสตร์ของลัทธิหรู เป็นหนทางแห่งการหล่อหลอมชีวิต จิตใจของปัจเจกชน
และเป็นหนทางในการสร้างสรรค์สังคมให้มีความกลมกลืนมั่นคง หากใช้ภาษาหรูมาอธิบาย
ก็คือเมตตาธรรม กับจารีตประเพณี ซึ่งความคิดและมโนทัศน์นี้เกิดจากท่านขงจื๊อ (551-479 ปีก่อนคริสต์ศักราช)
กับหนังสือ "คัมภีร์จริยวัตร" ของท่านขงจื๊อ (หนังสือคัมภีร์ "ลุ่นหยวี่") เพราะฉะนั้น
บทความฉบับนี้จะอาศัยข้อมูลในหนังสือ "คัมภีร์จริยวัตร" เป็นข้อมูลพื้นฐานในการศึกษาและ อธิบายความคิดของลัทธิหรูที่มีขงจื๊อเป็นตัวแทน

1.มีจิตสำนึกของเมตตาธรรม : อารมณ์ความรู้สึกที่ยึดถือคนเป็นหลักและมองโลกในแง่ดี
 
 


หนทางของศาสตร์แห่งลัทธิหรู เป็นหนทางที่ยึดถือคนเป็นหลัก และในความคิดของขงจื๊อนั้น
ได้แสดงออกเป็นความรู้สึกในจิตใจที่มีลักษณะ เป็นจินตนิยม (romanticism) เขาไม่เพียงแต่
มองเห็นความสำคัญของชีวิต ช่วยให้ชีวิตประสบความสำเร็จ ปลงตกในเรื่องการเกิด การตาย
ให้ชีวิตเป็นไปตามพรหมลิขิต หากยังมองโลกในแง่ดี แม้ยากจนแต่ไม่มีคำพูดที่แค้นเคือง พอใจใน
ความสุขที่มีอยู่จนลืมความทุกข์ มีความมั่นใจ และอิสระในตัวเอง และชื่นอกชื่นใจกับชีวิต ความเป็นอยู่ของตนเอง

มีจิตสำนึกที่ให้ความสำคัญกับชีวิตและการหล่อหลอมจิตภายใน คำว่า "เมตตาธรรม"

ประการแรก จิตใจรักของเมตตาธรรมนี้ได้แสดงออกโดยจิตสำนึกการให้ความสำคัญต่อชีวิตปัจเจกชน
"เมื่อคอกม้าถูกไฟไหม้ ตอนที่ท่านขงจื๊อกลับจากการเข้าเฝ้าอ๋องแห่งรัฐแล้ว
ท่านถามว่า : มีคนได้รับบาดเจ็บหรือเปล่า ? แต่ไม่ถามถึงม้าเลย" ("The Analects, Xiang-Dang")
 ทั้งนี้แสดงให้เห็นว่า ท่านขงจื๊อมองเห็นความสำคัญของชีวิตผู้คน อันเป็นสัญลักษณ์การตื่นตัวในเรื่องจิตสำนึกที่มีต่อชีวิตผู้คน 

 
ทั้งนี้จากทัศนคติเกี่ยวกับผีสางเทวดา และการเซ่นไหว้บรรพบุรุษของท่านขงจื๊อสามารถพิสูจน์ถึงข้อนี้
ท่านขงจื๊อยอมรับในเรื่องผีสางเทวดา แต่ไม่ไปกล่าวถึงมัน ท่านมีท่าทีว่า "เคารพผีสางเทวดา แต่เดินห่างไกลจากมัน"
 ("The Analects, Yong-Ye") จนกระทั่งท่านยังมีความคิดว่า ควรจะปฏิบัติต่อผีสางเทวดาเยี่ยงอย่าง
ปฏิบัติต่อชีวิตที่กำลังดำรงอยู่ ท่านกล่าวว่า "เซ่นไหว้ผีสาง เซ่นไหว้เทวดา ควรเซ่นไหว้เหมือนอย่างผีสางเทวดามีชีวิตอยู่"
("The Analects, Ba-Yi ") ท่านขงจื๊อกับลูกศิษย์ล้วนเห็นว่า จากการจัดพิธีศพ
และการเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับอย่างระมัดระวังและเยือกเย็นสุขุมเป็นโอกาสที่ดี
ในการฝึกฝนและขัดเกลาจิตภายในของประชาราษฎร์ให้มีคุณธรรมอันดีงาม

ประการที่สอง เมตตาธรรม ของขงจื๊อไม่เพียงแต่ให้ความสำคัญและยอมรับในความหมายกับคุณค่า
ของชีวิตธรรมชาติแห่งมนุษยชาติ หากยิ่งให้ความสำคัญกับ "การสร้างคนที่สมบูรณ์"
นั่นก็คือการสร้างและพัฒนาอาณาจักรของจิตแห่งศีลธรรมจรรยา

จื่อลู่ถามท่านขงจื๊อว่า "คนแบบไหน คือคนที่สมบูรณ์ ?" ท่านขงจื๊อตอบว่า "ต้องเป็นคนที่มีสติปัญญาเหมือนอย่างท่านอู่จ้ง
 เป็นคนที่ไม่ค่อยมีกิเลสตัณหาเหมือนอย่างกงจ๋อ เป็นคนที่มีความองอาจ กล้าหาญเหมือนอย่างท่านจวงจื่อ
 เป็นคนที่มีความสามารถทางศิลปะเหมือนอย่างหย่านฉิว และยังต้องขัดเกลา
หล่อหลอมด้วยจารีตประเพณีกับเสียงดนตรี คนแบบนี้ถึงจะเป็นคนที่สมบูรณ์ได้ !"
("The Analects, Xian-Wen") ท่านขงจื๊อยังกล่าวอีกว่า : "คนที่สมบูรณ์ในวันนี้
ไม่จำเป็นต้องมีคุณสมบัติทั้ง 4 ประการดังกล่าว แต่ว่าเขาต้องเป็นคนที่เมื่อเห็นผลประโยชน์
จะต้องคำนึงถึงคุณธรรม และในกรณีฉุกเฉินเร่งด่วนสามารถที่จะมีการฝากฝังได้
อีกทั้งรักษาคำมั่นสัญญาที่ให้ไว้กับคนอื่น คนแบบนี้ก็ถือเป็นคนที่สมบูรณ์แบบได้ !" ("The Analects, Xian-Wen")

ซึ่งตัวอย่างที่สมบูรณ์แบบดังกล่าว ในมุมมองของท่านขงจื๊อ
ก็ถือว่าเป็นสุภาพชน ในที่นี้เกี่ยวโยงถึงความสัมพันธ์ระหว่างคุณธรรมจรรยากับ
ผลประโยชน์ตัณหา ชีวิตธรรมชาติกับจิตใจที่ หล่อหลอมด้วยศีลธรรมจรรยาอีกหลายๆ ปัญหา
 

 
ท่านขงจื๊อมีจิตสำนึกและภารกิจในการรับ และถ่ายทอดจารีตประเพณี ตัวท่านเองเกี่ยวเนื่องถึงความปลอดภัย
ของวัฒนธรรมแห่งชาติจีน เพราะฉะนั้นฟ้าจะไม่บัญชาให้ยกเลิกระบบจารีตประเพณีง่ายๆ หรอก

 

 
 
2.การปฏิบัติของเมตตาธรรม : ความกลมกลืนและมีระเบียบของความสัมพันธ์แห่งมนุษยชาติ
กับการรวมเป็นหนึ่งเดียวในเรื่องของความซื่อสัตย์ และการให้อภัย
ท่านขงจื๊อกล่าวว่า "การเลือกบุคลากรถือว่าได้รับการศึกษาเกี่ยวกับจารีตประเพณีและดนตรีหรือไม่เป็นมาตรฐาน
ข้ายินดีเลือกชาวบ้านที่ต่ำต้อย แต่ได้รับการศึกษาเกี่ยวกับจารีตประเพณีและดนตรีมาแล้ว
แต่ไม่คัดสรรสุภาพชนที่เพิ่งได้รับการศึกษาดังกล่าว" ("The Analects, Xian-Jin")
จะเห็นได้ว่า ระเบียบของชั้น ระดับ ชนิดนี้ก็ยังยอมรับว่า
คนต่ำต้อยเมื่อมีคุณธรรมจรรยาก็สามารถถูกเลื่อนให้เป็นสุภาพชน อีกทั้งยังมีความถูกต้องด้วย
"เกิดเป็นคนถ้าไม่มีจิตเมตตาธรรม แล้วยังกล่าวถึงมารยาทและความประพฤติ ได้อีกหรือ ?
เกิดเป็นคนถ้าไม่มีจิตเมตตาธรรม แล้วยังพูดถึงดนตรีได้อีกหรือ?" ("The Analects, Ba-Yi")

"เมตตาธรรม" เป็นแกนสำคัญของจารีตประเพณีและดนตรี จารีตประเพณีและดนตรี ที่ขาดเมตตาธรรม
ก็เป็นเพียงรูปแบบเปลือกนอกที่ว่างเปล่า แต่ว่าถ้าไม่มีจารีตประเพณี ก็เป็นการทำลายเมตตาธรรมเช่นกัน

 
การรักผู้อื่น เคารพชีวิต และหล่อหลอมจิตภายในให้มีเมตตาธรรม เริ่มจากรักญาติพี่น้อง
จนกระทั่งแผ่ขยายไปให้มีจิตรักผู้คนธรรมดา และรักผู้คนทั้งโลก ทั้งนี้จึงถือเป็นจารีตประเพณี
กล่าวได้ว่า เมตตาธรรมเป็นจิตสัมผัสที่เชื่อมโยงระหว่าง "ฟ้า โลก คน สรรพสิ่ง และข้าพเจ้า" แล้วก็เป็นอุดมการณ์ในการสร้างสังคม

"ผู้คนในใต้ฟ้าเดียวกันล้วนเป็นครอบครัวเดียวกัน" เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว โลกของมนุษยชาติ ก็จะเป็นโลกที่ผู้คนทั้งหลายอยู่อย่างกลมกลืนสมานฉันท์

3.คำสรุปส่งท้าย

ความคิดของขงจื๊อ เป็นกระแสหลักทางความคิดของจีน มานานกว่าสองพันกว่าปี
มีอิทธิพลต่อจิตใจและวิญญาณของประชาชาติจีนเหมือน อย่างศาสนา ได้กลายเป็นจิตวิญญาณพื้นฐาน ของปัจเจกชน
ซึ่งได้ทำให้สังคมและจักรวาลมีความกลมกลืนมั่นคง


ศาสตร์แห่งลัทธิหรู ที่มีขงจื๊อเป็นตัวแทนจนถึงทุกวันนี้ ยังมีความหมายทางอัตถนิยม (realism) :

ประการแรก ขงจื๊อให้ความสำคัญในการหล่อหลอมจิตภายในของคน
มีความหมายต่อสังคมปัจจุบันในการอบรมบ่มเพาะและผลิตบัณฑิตที่มีคุณธรรม และการยกระดับมูลค่าชีวิตให้สูงยิ่งขึ้น

ประการที่สอง ขงจื๊อเห็นว่า มนุษย์ทุกรูป ทุกนาม ล้วนควรปฏิบัติหน้าที่การงาน
ด้วยความมุ่งมั่นและกระตือรือร้น และให้ความสำคัญกับบทบาทของการศึกษาในเรื่องศีลธรรมจรรยา
และจารีตประเพณี ซึ่งมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อการสร้างสรรค์สังคมที่กลมกลืน

ประการที่สาม ศาสตร์แห่งลัทธิหรูซึ่งมีขงจื้อเป็นตัวแทน มีคุณค่าสำหรับชาวโลกทั้งปวง

ทั้งนี้ มิได้เป็นการสรรเสริญบารมี ของ ท่านขงจื๊อมากจนเกินไป หรือเป็นการบูชาท่าน เป็นเทวดา
หากแต่ว่าเป็นความต้องการในการทำความเข้าใจกับชีวิตของสังคมมนุษย์
และจัดความสัมพันธ์ของมนุษยชาติให้อยู่ในกรอบศีลธรรมจรรยาที่เหมาะสม

แต่ละครั้งที่ผู้ได้รับรางวัลโนเบล จากทั่วโลกมาประชุมร่วมกันที่กรุงปารีส และได้ร่างแถลงการณ์ว่า
หากมนุษยชาติจะดำรงชีวิตต่อไปในศตวรรษที่ 21 นี้ จำเป็นต้องกลับหลังหันไป 2,500 ปี ไปดูดซับสติปัญญาของท่านขงจื๊อ